Het doek valt voor lijn Hattem-Kampen (1926-heden)

woensdag, 27 februari 2013

aangepast op maandag, 20 februari 2017

4. Zalk januari 1926, overstroming vernielt spoorlijn

4. Zalk januari 1926, overstroming vernielt spoorlijn

5. De spoorlijn bij Kramer ronde de jaren 30

5. De spoorlijn bij Kramer ronde de jaren 30

5a. Kampen 1931, Bovenhaven, Manege en station Kampen Zuid

5a. Kampen 1931, Bovenhaven, Manege en station Kampen Zuid

5b. Kampen 1930, emplacement Kampen Zuid met links de Parallelweg en rechts IJsseldijk

5b. Kampen 1930, emplacement Kampen Zuid met links de Parallelweg en rechts IJsseldijk

5c. Kampen 1933, station Kampen Zuid vlak voor sluiting spoorlijn

5c. Kampen 1933, station Kampen Zuid vlak voor sluiting spoorlijn

5d. Emplacement Kampen Zuid in 1930 (foto Ons Erf)

5d. Emplacement Kampen Zuid in 1930 (foto Ons Erf)

5f. Dienstregeling 1930

5f. Dienstregeling 1930

5h. De ruiten werden ingegooid met stenen 1934

5h. De ruiten werden ingegooid met stenen 1934

5j. Vandalisme in het leegstaande station Kampen Zuid anno 1934

5j. Vandalisme in het leegstaande station Kampen Zuid anno 1934

5f. Voormalig emplacement Kampen Zuid vlak na afbraak in 1934

5f. Voormalig emplacement Kampen Zuid vlak na afbraak in 1934

6. Halte Wilsummerveer

6. Halte Wilsummerveer

6a. Spoorhuisjes langs fietspad omstreeks 1940

6a. Spoorhuisjes langs fietspad omstreeks 1940

6b. Spoorhuisjes met aan de achterzijde het net aangelegde fietspad over de voormalige spoorlijn

6b. Spoorhuisjes met aan de achterzijde het net aangelegde fietspad over de voormalige spoorlijn

6c. De zogenaamde spoorhuisjes bij de voormalige halte Wilsummerveer, 11 februari 1967 (foto R. Ankersmit)

6c. De zogenaamde spoorhuisjes bij de voormalige halte Wilsummerveer, 11 februari 1967 (foto R. Ankersmit)

7. Zalk 1967,  voormalige halte Zalk kijkend richting Kampen, nu ligt hier viaduct Buckhorst in de N50 en de Hanzelijn (foto R. Ankersmit)

7. Zalk 1967, voormalige halte Zalk kijkend richting Kampen, nu ligt hier viaduct Buckhorst in de N50 en de Hanzelijn (foto R. Ankersmit)

7a.  Zalk 11 februari 1967, het oude baanlichaam richting Hattem (foto R. Ankersmit)

7a. Zalk 11 februari 1967, het oude baanlichaam richting Hattem (foto R. Ankersmit)

7b. De Zande 11 februari 1967, de vroegere aansluiting van de lokaallijn met het tramspoor naar Wezep (foto R. Ankersmit)

7b. De Zande 11 februari 1967, de vroegere aansluiting van de lokaallijn met het tramspoor naar Wezep (foto R. Ankersmit)

7c. De Zande 2013, de huidige situatie maar dan omgedraaid, deze is onherkenbaar veranderd met links de Hanzelijn en rechts de N50

7c. De Zande 2013, de huidige situatie maar dan omgedraaid, deze is onherkenbaar veranderd met links de Hanzelijn en rechts de N50

8. Hanzelijn nadert oude brugrestanten van lokaallijn Hattem-Kampen (13 januari 2008)

8. Hanzelijn nadert oude brugrestanten van lokaallijn Hattem-Kampen (13 januari 2008)

8b. Brug bij Riette, sloop ten behoeve van de Hanzelijn

8b. Brug bij Riette, sloop ten behoeve van de Hanzelijn

8c. De Zande 2013, op de plaats van de garage stond de abri halte De Zande ( de verhoging is nog te zien), langs de verkeersweg de oude spoorsloot

8c. De Zande 2013, op de plaats van de garage stond de abri halte De Zande ( de verhoging is nog te zien), langs de verkeersweg de oude spoorsloot

9. Hattem Vijzelpad 24 mei 1972, linksonder een deel van de vroegere oprit richting Kampen en daarnaast de spoorlijn richting Hattemerbroek met een goederentrein

9. Hattem Vijzelpad 24 mei 1972, linksonder een deel van de vroegere oprit richting Kampen en daarnaast de spoorlijn richting Hattemerbroek met een goederentrein

9a. Hattem 2013, dezelfde situatie maar nu omgekeerd kijkend richting Hattem, de spoorlijn is vervangen door een fietspad, het zgn. Roseboomspoor

9a. Hattem 2013, dezelfde situatie maar nu omgekeerd kijkend richting Hattem, de spoorlijn is vervangen door een fietspad, het zgn. Roseboomspoor

Op 8 januari 1926 werd de spoorlijn door een dijkdoorbraak bij Zalk zwaar beschadigd. De NS greep deze gelegenheid aan om van de verliesgevende lijn naar Hattem af te komen en verzocht de minister de lijn op te heffen.

De NS was van mening dat door de aflossing van de leningen in 1920 het contract uit 1910 haar waarde had verloren en dat de lijn gesloten kon worden. Comités uit Kampen en Hattem stuurden echter brieven met handtekeninglijsten naar de minister met het verzoek de lijn te heropenen. Ook de gemeente Kampen protesteerde en eiste naleving van het contract uit 1910 en sommeerde de NS de exploitatie te hervatten. ‘Kampen Vooruit’ organiseerde in februari 1926 een informatieavond waar de heren Cramer en Lijs het woord namen en zij wezen op het belang van de spoorlijn voor het hout- en steenkoolvervoer en op de problemen die ontstaan waren voor het vervoer van leerlingen naar het  Gereformeerd Gymnasium en Stedelijk Lyceum.

Provisorisch
De stopzetting gaf ook andere problemen omdat op het emplacement een 15.000 kg zware ketel lag die vervoerd moest worden. Voor de tramlijn naar Wezep was de ketel te zwaar en ook was de ketel te zwaar om over de IJsselbrug vervoerd te mogen worden om dan via de spoorlijn naar Zwolle afgevoerd te kunnen worden. Er zat niets anders op dan de ketel te slopen en in gedeeltes te vervoeren. De tramlijn naar Wezep die ook beschadigd was, werd wel hersteld in verband met het vervoer van militairen vanuit Kampen naar het oefenterrein bij Wezep. Om deze lijn te kunnen herstellen, werd de spoorlijn naar Hattem provisorisch hersteld omdat de goederenwagens niet langs de met bomen beplante Zuiderzeestraatweg konden rijden. Op 3 maart 1926 werd de tramlijn naar Wezep weer ingebruik genomen.

Herstel

Omdat beide partijen het niet eens konden wordenover de exploitatieplicht, stapte de gemeente Kampen in 1929 op verzoek van de minister naar de rechter om zo een gerechtelijke uitspraak over de exploitatieplicht te verkrijgen. In afwachting van die uitspraak werd de NS door de minister gedwongen de lijn te herstellen en de exploitatie te hervatten. Kampen was bereid fl. 10.000,- bij te dragen in de herstelkosten die fl. 31.342,20 bedroegen.
Op 15 mei 1930 werd de lijn opnieuw in gebruik genomen. Het eerste treintje dat binnenliep, vervoerde 8 passagiers. Deze werden welkom geheten door stationschef Ellerbroek. De heer H. Bosch van de steenkolenhandel v/h Lijs & Bosch hield een korte toespraak die afgesloten werd met het drinken van een glaasje port, het uitdelen van sigaren en een tractatie in de vorm van een nieuw smakelijk ‘antraciet – Wilhelmina III’, niet om te stoken maar om te eten. Ook de heren Arentshorst en J. Van der Weerd van respectievelijk ‘Handel en Nijverheid’ en ‘Kampen Vooruit’ namen het woord en dankten allen die hadden meegewerkt aan de heropening en spraken de wens uit dat de hernieuwde openstelling tot bloei van de gemeente mocht zijn. Ter ere van de heropening boden enkele bedrijven  hun personeel een gratis ritje naar Hattem aan. Om aansluitingen in Hattem mogelijk te maken werd de maximum snelheid op de spoorlijn weer verhoogd van 35 km tot 45 km/h.

Slechter
Het station was inmiddels sterk verwaarloosd, zelfs de naam was niet meer op de gevel zichtbaar. Na pensionering en vertrek van stationschef Ellerbroek  in 1931 werd de stationschefwoning ook niet meer bewoond. De gemeente schreef bedrijven in Kampen aan met het verzoek hun goederen via Kampen Zuid te verzenden of te laten bezorgen. De uitspraak van de rechter kwam pas op 20 juni 1932 en hierbij werd de gemeente Kampen in het gelijk gesteld. De NS besloot hiertegen in hoger beroep te gaan, maar tevergeefs.
Na een aanvankelijke opleving ging het steeds slechter met de lokaallijn. In 1931/32 werd  begonnen met het opspuiten van de wijk Zuid waardoor de Parallelweg op dezelfde hoogte als het emplacement kwam te liggen. Op  1 september 1931 kwam er een nieuwe tegenslag omdat de tram naar Wezep/Elburg werd opgeheven en vervangen werd door bussen van de ATO. Ook vervoerde deze busmaatschappij goederen, nu per vrachtwagen. Van de laatste rit vanuit Kampen naar Elburg is niets bekend. In Elburg zelf werd de laatste tram uit Nunspeet echter wel met veel tam-tam uitgezwaaid. In juni 1933 werd de spoorsteiger bij het Herkenhoofdafgebroken, deze werd nauwelijks meer gebruikt. Het vrijgekomen hout werd verkocht aan belangstellenden.

Vergoeding

Toen in 1933 het wetsontwerp voor naasting van spoorlijnen bij het parlement werd ingediend, probeerde de NS opnieuw van het onrendabele lijntje af te komen. Tijdens de onderhandelingen met de gemeente Kampen over de afkoopsom van de lijn naar Zwolle, bedong zij, dat voor de aangeboden som ook de lijn naar Hattem gesloten moest worden. Kampen kreeg hiervoor dan een vergoeding van fl.  40.000. Het gemeentebestuur besloot uiteindelijk op het NS-voorstel in te gaan, ondanks alle inspanningen om de lijn heropend te krijgen omdat de Tweede Kamer voor het wetsvoorstel was en men bang was helemaal niets meer te krijgen.
Een merkwaardige zaak omdat de gemeente eigenlijk een deel van de opgespoten wijk Zuid wilde gebruiken als industriegebied waardoor de spoorlijn wellicht meer gebruikt zou worden. Blijkbaar was men moe van alle problemen met zowel de spoorlijn naar Zwolle als die naar Hattem en bovendien kon Kampen het geld wel goed gebruiken. Op 31 december 1933 reed 's avonds de laatste trein met enkele passagiers stilletjes naar Hattem, iedereen vierde Oud en Nieuw thuis. Niemand nam afscheid van het lijntje naar Hattem. Men wilde niet meer herinnerd worden aan de grootse woorden bij de opening in 1913. Een treurig einde van een lijntje dat te laat werd aangelegd om nog een succes te kunnen worden en in feite al bij de opening gedoemd was om te verdwijnen.

Verlaten station

De spoorlijn werd vrijwel meteen opgebroken. Het Kamper gemeentebestuur onderhandelde met de NS over de verkoop van het emplacement aan de gemeente. Beide partijen werden het eens over de prijs van fl. 54.716,79, verminderd met fl. 1.000,- voor het afbreken van het station door de gemeente Kampen. De Kamper jeugd leefde zich intussen uit op het verlaten station en al spoedig was geen raam of deur meer heel en werd ook het interieur vernield. In maart 1935 werd het station afgebroken. De HSM, later NS,  had acht percelen verhuurd aan diverse bedrijven, waaronder aan de Kamper Steenkoolhandel en Fa. Wed. H. Bosch. De nieuwe eigenaar van de gronden, de gemeente Kampen zegde met ingang van 19 juli 1935 de huur op per 15 oktober 1935. De Kamper Steenkoolhandel vond die termijn van drie maanden wel erg kort omdat de loodsen inmiddels vol met steenkool lagen voor de komende winter. Zij kreeg uitstel tot 14 juni 1936, toen waren inmiddels alle overige loodsen gesloopt en de bedrijven verhuisd naar het spooremplacement van Kampen Noord.

Verkeersweg
Als laatste werd in 1936 het los- en laadperron gesloopt. Zo verdween in Kampen alles wat aan de spoorlijn herinnerde. In 1934 werden de nieuwe straatnamen van Zuid besproken. Voorgesteld werd de Parallelweg in ’t vervolg Station Zuidstraat te noemen, maar een meerderheid van de gemeenteraad was hierop tegen, men wou niet meer herinnerd worden aan de spoorlijn, die zoveel teleurstellingen had gegeven en men besloot de weg Apeldoornsestraat te noemen. In 1939 werd het voormalige baanlichaam van de spoorlijn onderhands verkocht en waren er plannen om deze grond te gebruiken voor een verkeersweg tussen Hattem en Kampen.
Tot de ruilverkaveling in het Zalkerbroek, eind jaren zeventig, was het baanlichaam nog steeds voor een grootste deel aanwezig en liep hierover een pad richting Hattem. In het najaar van 1968 werden de spoorhuisjes langs de Kamperstraatweg afgebroken om zo een flauwere bocht in de weg te kunnen verkrijgen.

In 1987/88 werd uiteindelijk een weg tussen Hattem en Kampen aangelegd: de N50 als verlenging van de A50, later werd deze verlengd tot Emmeloord. Tussen Hattemerbroek en De Zande ligt deze autoweg voor een deel  op of langs het baanlichaam van de voormalige lokaallijn. Ook de Hanzelijn ligt tussen De Zande en viaduct Buckhorst (voormalige halte Zalk) op of pal langs het oude baanlichaam. Betonrestanten van  twee oude spoorbruggen moesten hiervoor gesloopt worden. Alleen de vroegere oprit van de spoordijk bij het Vijzelpad  in Hattem herinnert nu nog aan de oude lokaallijn Hattem – Kampen.

Kasper Haar

Grote kenner van de geschiedenis van het Kamperlijntje is de in Kampen woonachtige Kasper Haar.


 Lees hier verder...

HanzelijnHome

Hanzelijn

Op donderdag 6 december 2012 werd de Hanzelijn door Koningin Beatrix geopend en daarmee ook station Kampen Zuid.


Lees hier verder...

GAKklein

Stadsarchief Kampen

Initiator van de vernieuwde website van Het Kamperlijntje is het Stadsarchief Kampen.


 Lees hier verder...